Drugchecklist: wanneer mag de politie een speekseltest afnemen?

Bij alcohol mag de politie elke bestuurder zonder aanwijzingen laten blazen. Bij drugs ligt dat anders: buiten een ongeval moet de agent eerst vaststellen dat er tekenen zijn van recent druggebruik. Dat gebeurt met een gestandaardiseerde checklist. Pas als die checklist positief is, volgt een speekseltest.

Sinds 1 oktober 2024 geldt een nieuwe versie van die checklist, en de drempel voor een speekseltest ligt lager dan vroeger. Dit artikel hoort bij ons overzicht over rijden onder invloed van drugs.

De wettelijke basis

De checklist staat in artikel 61bis, §2, 1° van de Wegverkeerswet. Het model en de toepassingsregels werden vastgelegd in het koninklijk besluit van 17 september 2010, dat grondig werd gewijzigd door het koninklijk besluit van 3 september 2024.

De checklist is een passieve observatie. De agent bekijkt u, spreekt met u en noteert wat hij waarneemt. U kunt die observatie niet weigeren. Ze moet objectief en onpartijdig gebeuren. De agent overloopt de checklist volledig en kruist alle tekenen aan die hij vaststelt.

De nieuwe checklist: deel A en deel B

Deel A: uiterlijke tekenen

Deel A bevat de klassieke tekenen van recent druggebruik, verdeeld over verschillende rubrieken, zoals de ogen, het gedrag, de spraak en de motoriek. Denk aan glazige ogen, vergrote of verkleinde pupillen, rusteloosheid, een onvaste gang of trage reacties. Sinds 2024 bevat deel A ook een rubriek voor andere tekenen van een staat die vergelijkbaar is met dronkenschap (artikel 35 Wegverkeerswet), bijvoorbeeld door medicatie.

Deel B: sterke aanwijzingen

Deel B is nieuw en bevat drie tekenen die vroeger in de algemene lijst stonden:

• u vertelt zelf dat u recent drugs hebt gebruikt;
• er hangt een geur van drugs, zoals cannabis of een chemische geur;
• er worden drugs of gebruiksmateriaal aangetroffen.

Wanneer volgt een speekseltest?

De checklist is positief bij:

• minstens drie tekenen, verspreid over minstens twee rubrieken van deel A, of
• minstens één teken uit deel B.

Een voorbeeld: noteert de agent alleen glanzende ogen, of glanzende ogen en een onvaste gang, dan stopt de procedure. Glanzende ogen, tranende ogen en een onvaste gang, verspreid over twee rubrieken, volstaan wel. Ruikt de wagen naar cannabis, dan volgt meteen een speekseltest.

Na een ongeval

Is er een verkeersongeval met materiële schade of lichamelijk letsel, dan hoeft de checklist niet te worden overlopen. De politie mag meteen een speekseltest afnemen.

Een positieve checklist is geen bewijs

De checklist opent alleen de weg naar de speekseltest. Een positieve checklist bewijst niet dat u onder invloed was. Vermoeidheid, ziekte, zenuwen of een allergie kunnen dezelfde tekenen geven.

Voor uw verweer kan de checklist wel belangrijk zijn. Werd ze volledig ingevuld? Staan de tekenen in de vereiste rubrieken? Was er een reden om geen checklist te gebruiken, zoals een ongeval? Werd er een speekseltest afgenomen zonder positieve checklist en zonder ongeval, dan is dat een onregelmatigheid. Die leidt niet automatisch tot vrijspraak, maar de rechter moet ze wel beoordelen. Zie ons artikel over fouten in het proces-verbaal.

De speekseltest

De speekseltest is een snelle test ter plaatse (artikel 61bis, §2, 2° Wegverkeerswet). Sinds april 2019 gebruikt de politie een wegwerptest die vijf stofgroepen opspoort: cannabis (THC), amfetamine, methamfetamine en MDMA, opiaten en cocaïne.

Zo verloopt de test

De agent vraagt u om een staafje ongeveer 15 seconden langs de binnenkant van uw wang te wrijven, van de ene kant van de mond naar de andere. Zodra een kleurindicator op het staafje verkleurt, is er genoeg speeksel. Het toestel analyseert het staal ter plaatse.

De gebruiksaanwijzing vraagt om 10 minuten vooraf niet te eten, te drinken of te roken, omdat het speeksel verontreinigd kan raken. Uit tests blijkt wel dat gewone producten zoals koffie, cola, tandpasta, mondwater, kauwgom, sinaasappelsap of hoestbonbons geen vals positief resultaat geven.

Het resultaat lezen

De test werkt anders dan u misschien verwacht:

• de controlelijn moet altijd verschijnen, anders is de test ongeldig;
• verschijnt er bij een stof een lijn, dan is het resultaat voor die stof negatief;
• verschijnt er bij een stof geen lijn, dan is het resultaat positief.

Blijft het resultaat onder de wettelijke grenswaarden, dan stopt de procedure. Is het positief, dan volgt een speekselanalyse, of als die niet mogelijk is een bloedproef. Zie ons artikel over speekselanalyse, bloedproef en tegenexpertise.

Wat een positieve speekseltest meteen betekent

Een positieve speekseltest leidt tot een tijdelijk rijverbod van 12 uur en een onmiddellijke intrekking van uw rijbewijs voor 15 dagen. Zie ons artikel over de onmiddellijke intrekking. Is de overtreding bewezen, dan betaalt u ook de kosten van de test.

Weigeren?

De checklist zelf kunt u niet weigeren. Een speekseltest zonder wettige reden weigeren, is strafbaar en leidt eveneens tot een onmiddellijke intrekking van uw rijbewijs. Zie ons artikel over een test weigeren.

Veelgestelde vragen

Uw dossier laten nakijken

Werd u na een checklist en speekseltest gedagvaard? Wij gaan na of de procedure correct werd gevolgd. Neem contact met ons op.

Stand van de wetgeving: 28 september 2026. Wij werken dit artikel bij wanneer de regels wijzigen.