Rijden onder invloed van drugs: speekseltest en straffen

Voor alcohol in het verkeer bestaat een wettelijke grens. Voor drugs niet: in België geldt een nultolerantie. Wie met sporen van cannabis, cocaïne, amfetamine, xtc of heroïne achter het stuur zit, is strafbaar, ook als hij zich perfect in staat voelt om te rijden en ook als het gebruik al een tijd geleden was.

In dit artikel leest u welke stoffen verboden zijn, wie de politie mag controleren, hoe de checklist, de speekseltest, de speekselanalyse en de bloedproef verlopen en welke gevolgen een positieve test heeft, ter plaatse en voor de politierechtbank. Ook medicatie en het verweer komen aan bod.

Nultolerantie: welke stoffen zijn verboden?

Artikel 37bis van de Wegverkeerswet stelt het rijden strafbaar met bepaalde stoffen in het lichaam. Momenteel gaat het om vijf groepen:

THC (cannabis);
amfetamine (speed);
MDMA (xtc);
morfine of 6-acetylmorfine (heroïne);
cocaïne of benzoylecgonine.

De wet legt wel grenswaarden vast (artikelen 62ter en 63). Die zijn geen toegelaten hoeveelheid zoals bij alcohol. Ze bestaan om wetenschappelijke zekerheid te bieden en een vals positief resultaat uit te sluiten. Wie daaronder blijft, is niet strafbaar. Wie de waarde bereikt, wel.

Stof	Speekselanalyse (ng/ml)	Bloedanalyse (ng/ml)
THC	10	1
Amfetamine	25	25
MDMA	25	25
Morfine of 6-acetylmorfine	5	10
Cocaïne of benzoylecgonine	10	25

Ketamine komt erbij

In mei 2026 keurde de Kamer een wetsontwerp goed dat ketamine uitdrukkelijk aan de lijst toevoegt. Speekseltests die ketamine kunnen opsporen, worden pas in de loop van 2027 verwacht. Tot dan kan ketaminegebruik achter het stuur wel al vervolgd worden als rijden in “een soortgelijke staat” als dronkenschap (artikel 35), op basis van de vaststellingen van de politie. In ons artikel over ketamine achter het stuur volgen wij de ontwikkelingen op.

Andere stoffen en medicatie

Voor synthetische drugs die niet op de lijst staan en voor medicatie geldt de nultolerantie niet. U kunt dan wel vervolgd worden voor rijden in een soortgelijke staat als dronkenschap (artikel 35) of voor een tekort aan rijgeschiktheid. Meer hierover leest u verderop.

Wie mag gecontroleerd worden?

De regeling in artikel 61bis van de Wegverkeerswet loopt parallel met die voor alcohol. De politie mag controleren:

wie een verkeersongeval heeft veroorzaakt of mee heeft kunnen veroorzaken, zelfs als slachtoffer. Dat kan ook een passagier of voetganger zijn. Na een ongeval mag de politie meteen een speekseltest afnemen, zonder eerst de checklist te overlopen;
wie op een openbare plaats een voertuig of rijdier bestuurt, of een leerling-bestuurder begeleidt;
wie op het punt staat om te rijden of te begeleiden.

Ook hier telt als openbare plaats niet alleen de openbare weg, maar bijvoorbeeld ook een ziekenhuisparking of een containerpark.

De checklist: wanneer volgt een speekseltest?

Anders dan bij alcohol mag de politie niet zomaar een speekseltest afnemen. Buiten een ongeval moet de agent eerst aan de hand van een gestandaardiseerde checklist nagaan of er tekenen zijn van recent druggebruik. U kunt dat passieve observeren niet weigeren.

Sinds 1 oktober 2024 geldt een nieuwe checklist (koninklijk besluit van 3 september 2024, tot wijziging van het koninklijk besluit van 17 september 2010). Die bestaat uit twee delen:

Deel A bevat de klassieke uiterlijke tekenen, verdeeld over rubrieken, zoals de ogen, het gedrag en de motoriek.
Deel B bevat tekenen die op zich al een sterk vermoeden geven: u vertelt zelf dat u recent drugs hebt gebruikt, de wagen ruikt naar cannabis of er worden drugs of gebruiksmateriaal aangetroffen.

Een speekseltest volgt bij minstens drie tekenen in minstens twee rubrieken van deel A, of bij één teken uit deel B. De drempel ligt daardoor lager dan vroeger.

Een positieve checklist bewijst nog niet dat u onder invloed was. Vermoeidheid, ziekte of zenuwen kunnen dezelfde tekenen geven. De checklist opent alleen de weg naar de volgende stap. In ons artikel over de drugchecklist bespreken wij de rubrieken in detail.

Speekseltest, speekselanalyse en bloedproef

De speekseltest

De speekseltest is een snelle test ter plaatse. U wrijft ongeveer 15 seconden met een staafje langs de binnenkant van uw wang. Het toestel toont per stofgroep of er een positief resultaat is. Een controlelijn moet zichtbaar zijn, anders is de test ongeldig. Blijft het resultaat onder de grenswaarden, dan stopt de procedure.

De gebruiksaanwijzing vraagt om 10 minuten vooraf niets te eten, te drinken of te roken. Uit tests blijkt wel dat gewone producten zoals koffie, cola, tandpasta of mondwater geen vals positief resultaat geven.

De speekselanalyse

Is de speekseltest positief, dan volgt een speekselanalyse. U houdt een collector onder uw tong tot die verzadigd is, met een maximum van vijf minuten. Het staal wordt in een erkend laboratorium geanalyseerd (koninklijk besluit van 27 november 2015). Het resultaat van die analyse, niet de snelle test, geldt als wettelijk bewijs.

U ontvangt het resultaat in de regel binnen 45 dagen. Daarna hebt u 14 dagen om een tegenexpertise op hetzelfde staal te vragen. Die termijn is kort, dus let erop wanneer de brief aankomt.

Door een tekort aan collectoren konden de speekselanalyses tussen eind 2025 en september 2026 niet overal worden uitgevoerd. De politie liet toen vaker een bloedproef afnemen. In zulke dossiers loont het om na te gaan welke procedure werd gevolgd en of die correct werd toegepast.

De bloedproef

Een bloedproef volgt wanneer de speekseltest positief is maar de speekselanalyse niet kan gebeuren, of wanneer geen van beide mogelijk is. De afname gebeurt door een door de politie gevorderde geneesheer. Uw eigen huisarts of behandelende arts mag het bloed afnemen, maar mag nooit het klinisch verslag invullen: dat verslag moet objectief zijn. Ook hier ontvangt u het resultaat en kunt u binnen 14 dagen een tegenexpertise vragen. Meer leest u in ons artikel over speekselanalyse, bloedproef en tegenexpertise.

Is de overtreding bewezen, dan betaalt u de kosten van de test, de analyse en de geneesheer.

Kunt u weigeren?

Zonder wettige reden weigeren om een speekseltest, speekselanalyse of bloedproef te ondergaan, is zelf strafbaar (artikel 37bis, §1, 5°). Bij een weigering vordert de politie altijd een geneesheer. Die gaat na of er een wettige reden is en neemt zo nodig bloed af.

Een wettige reden valt vaak onder het medisch beroepsgeheim. De geneesheer bezorgt zijn verslag daarom onder gesloten omslag aan het parket. Wie echt niet genoeg speeksel kan produceren, weigert niet. Uiteindelijk beslist de rechter of een weigering gerechtvaardigd was.

Wat gebeurt er meteen na een positieve test?

Ook bij drugs volgen er beveiligingsmaatregelen, nog voor de rechter oordeelt:

een tijdelijk rijverbod van 12 uur, dat voor alle voertuigen geldt;
een onmiddellijke intrekking van het rijbewijs voor 15 dagen, onder meer bij een positieve speekseltest, bij een weigering en bij een positieve checklist wanneer er niet genoeg speeksel kan worden afgenomen.

Het parket kan de intrekking laten verlengen tot drie maanden. Wat u in die periode mag en moet doen, leest u in ons artikel over de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs.

De gegevens uit de checklist en de tests mogen alleen gebruikt worden voor de bestraffing van verkeersmisdrijven, niet voor andere gerechtelijke doeleinden. Een positieve test op zich leidt dus niet automatisch tot een vervolging voor drugsbezit.

Buitenlandse bestuurders

Voor bestuurders zonder woonplaats of verblijfplaats in België gelden bijzondere regels. Sinds begin 2025 moeten zij ook bij drugs een bedrag in consignatie geven: een som die als waarborg voor de latere geldboete wordt betaald. Dat geldt bij een positieve speekseltest, bij een weigering van de test, de speekselanalyse of de bloedproef, en bij een positief analyseresultaat. Wie niet betaalt, riskeert dat zijn voertuig wordt ingehouden. De zaak wordt daarna door het parket behandeld. Meer over de procedure leest u in ons overzicht over verkeersovertredingen, graden en procedure.

Wat riskeert u voor de politierechtbank?

Rijden onder invloed van drugs wordt bestraft met een geldboete en eventueel een gevangenisstraf (artikel 37bis). Sinds 1 september 2026 gelden daarbij de strafniveaus van het nieuwe Strafwetboek. Daarnaast kan de rechter een verval van het recht tot sturen opleggen, en het herstel afhankelijk maken van herstelexamens (artikel 38). Zie ook ons artikel over herstelonderzoeken.

Bij herhaling binnen drie jaar is een rijverbod van minstens drie, zes of negen maanden verplicht, samen met alle vier de herstelexamens. Zie ons artikel over herhaling bij rijden onder invloed.

Hebt u uw rijbewijs B nog geen twee jaar, dan moet de rechter bij een veroordeling voor rijden onder invloed van drugs een rijverbod opleggen. U krijgt uw rijbewijs pas terug als u opnieuw slaagt voor minstens een theoretisch of praktisch examen (artikel 38, §5 WVW).

Veroorzaakt u onder invloed van drugs een dodelijk ongeval, dan bedraagt het rijverbod minstens drie maanden, en minstens een jaar bij herhaling, telkens met de vier herstelexamens. Bij een ongeval met gewonden in herhaling is dat minstens zes maanden (artikel 38, §2 WVW). Zie ons artikel over doding in het verkeer.

Wijst het dossier op regelmatig gebruik of een verslaving, dan kan de rechter u bovendien rijongeschikt verklaren (artikel 42). Dat verval duurt tot u uw geschiktheid opnieuw bewijst, in de praktijk met een haaranalyse of bloedtesten. Het Hof van Cassatie oordeelde dat een medisch deskundigenverslag daarvoor niet noodzakelijk is (Cass. 30 januari 2024, P.23.1697.N). De rechter moet zijn beslissing wel op concrete elementen steunen. Meer leest u in ons artikel over rijongeschiktheid.

Medicatie en rijden

Veel geneesmiddelen beïnvloeden de rijvaardigheid, zoals slaapmiddelen, sommige pijnstillers en kalmeringsmiddelen. Ze vallen niet onder de nultolerantie van artikel 37bis. Toch zijn er twee risico’s.

Ten eerste kan u vervolgd worden voor rijden in een soortgelijke staat als dronkenschap (artikel 35), als u door medicatie de controle over uw handelingen verliest.

Ten tweede eist artikel 8.3 van de Wegcode dat elke bestuurder in staat is te sturen en de vereiste lichaamsgeschiktheid heeft. Bijlage 6 bij het koninklijk besluit betreffende het rijbewijs deelt geneesmiddelen in drie categorieën in: geen, een lichte tot matige of een ernstige invloed op de rijvaardigheid. Uw arts moet u daarover informeren. Wie verslaafd is aan psychotrope stoffen of ze regelmatig gebruikt in hoeveelheden die het rijgedrag beïnvloeden, is niet rijgeschikt en moet zijn rijbewijs inleveren. Wie toch rijdt, riskeert een aparte straf (artikel 30 Wegverkeerswet). In ons artikel over rijden onder invloed van medicatie gaan wij daar dieper op in.

Welk verweer is mogelijk?

De procedure nagaan

De drugsprocedure telt meer stappen dan die voor alcohol, en elke stap heeft eigen regels. Werd de checklist volledig en correct ingevuld, met de vereiste tekenen in de vereiste rubrieken? Was er een ongeval, zodat de checklist mocht worden overgeslagen? Werd een geldige speekseltest gebruikt en werd de speekselanalyse correct afgenomen, verpakt en geanalyseerd? Werd de bloedproef door de juiste geneesheer uitgevoerd?

Net als bij alcohol leidt niet elke fout tot bewijsuitsluiting. De rechter toetst aan de Antigoonrechtspraak, zoals opgenomen in artikel 32 van de Voorafgaande Titel van het Wetboek van Strafvordering. Een correct opgebouwd verweer kan wel het verschil maken, zeker als de fout de betrouwbaarheid van het resultaat raakt. Zie ook ons artikel over fouten in het proces-verbaal.

De tegenexpertise benutten

Wie twijfelt aan het resultaat, moet binnen 14 dagen na ontvangst een tegenexpertise vragen. Die termijn laten verlopen, betekent een verweermiddel verliezen.

De straftoemeting

Voor veel bestuurders is de nultolerantie hard aan te voelen: wie een paar dagen na cannabisgebruik rijdt, kan nog positief testen zonder enige invloed te voelen. Dat is geen vrijgeleide, maar de rechter kan er bij de straftoemeting rekening mee houden. Een haaranalyse die aantoont dat er geen regelmatig gebruik is, een blanco verleden en het professionele belang van uw rijbewijs zijn elementen die gewicht in de schaal leggen, ook om een rijongeschiktheid te vermijden.

Conclusie

Bij drugs in het verkeer geldt een nultolerantie en een procedure met strikte stappen. Een positieve test leidt meestal tot een rijverbod van 12 uur, een intrekking van 15 dagen en een dagvaarding voor de politierechtbank, waar een rijverbod, herstelexamens en soms een rijongeschiktheid op tafel liggen.

Werd u positief getest of gedagvaard? Onze advocaten nemen het strafdossier grondig door, bewaken de termijnen en bereiden uw verweer voor. Neem contact met ons op of lees meer over alcohol en drugs in het verkeer. Over rijden onder invloed van alcohol schreven wij een afzonderlijk artikel.

Veelgestelde vragen

Hoe lang na cannabisgebruik test ik nog positief?

Dat verschilt sterk van persoon tot persoon en hangt af van de hoeveelheid, de frequentie en de wijze van gebruik. Bij occasioneel gebruik is THC in speeksel doorgaans enkele uren tot een dag aantoonbaar, bij regelmatig gebruik soms langer. In bloed kan THC bij regelmatige gebruikers nog dagen aanwezig zijn. Omdat de grenswaarde in bloed laag ligt (1 ng/ml), is er geen veilige wachttijd. Wie gebruikt, rijdt beter niet.

Is CBD strafbaar in het verkeer?

CBD zelf staat niet op de lijst van verboden stoffen. Veel CBD-producten bevatten echter kleine hoeveelheden THC, en THC is wel verboden. Een positieve test door een CBD-product blijft dus een positieve test. Het argument dat u niet wist dat er THC in zat, maakt u niet automatisch vrij. Het kan wel meespelen bij de straftoemeting.

Ik neem medicatie op voorschrift. Ben ik strafbaar?

Voor gewone geneesmiddelen geldt de nultolerantie niet. U bent wel strafbaar als u door de medicatie in een soortgelijke staat als dronkenschap rijdt, of als u rijdt terwijl u niet rijgeschikt bent. Bevat uw medicatie een van de verboden stoffen, zoals morfine of THC, dan kan een test positief zijn. Bespreek dat met uw arts en bewaar uw voorschrift. In zo’n dossier is een goede toelichting aan de rechter essentieel.

Wat kost een positieve drugtest?

Als de overtreding bewezen is, betaalt u de kosten van de speekseltest, de speekselanalyse, de bloedproef en de gevorderde geneesheer. Die komen bovenop een eventuele geldboete. Blijkt de test negatief, of bent u als betrokkene bij een ongeval geen bestuurder of begeleider, dan draagt de overheid de kosten.

Kan ik een tegenexpertise vragen?

Ja. Zowel na een speekselanalyse als na een bloedanalyse kunt u een tegenexpertise laten uitvoeren op hetzelfde staal. U moet dat vragen binnen 14 dagen nadat u het resultaat hebt ontvangen. Laat u die termijn verlopen, dan staat het resultaat in principe vast.

Mag de politie mijn wagen inhouden?

Tijdens het tijdelijk rijverbod moet u uw rijbewijs afgeven. Kan dat niet, of hebt u geen rijbewijs nodig voor het voertuig dat u bestuurde, dan kan het voertuig op uw kosten en risico worden ingehouden. Een passagier met een geldig rijbewijs die zelf niet onder invloed is, kan de wagen in de regel wel meenemen.

Welke drugs spoort de speekseltest van de politie op?

De speekseltest die de Belgische politie gebruikt, spoort vijf stofgroepen op: cannabis (THC), amfetamine, methamfetamine en MDMA (xtc), opiaten zoals heroïne en cocaïne. Ketamine en veel synthetische drugs worden met de huidige test niet opgespoord. Voor ketamine worden aangepaste tests tegen de zomer van 2027 verwacht. Tot dan kan de politie rijden onder invloed van zulke middelen alleen vervolgen via de vaststelling van een soortgelijke staat als dronkenschap.

Wat is de straf voor rijden onder invloed van cannabis?

Wie met THC boven de grenswaarde rijdt, krijgt ter plaatse een rijverbod van 12 uur en in de regel een intrekking van het rijbewijs voor 15 dagen. Volgt er een dagvaarding voor de politierechtbank, dan kan de rechter een geldboete opleggen, een rijverbod van minstens acht dagen tot vijf jaar en herstelexamens. Bij herhaling binnen drie jaar zijn een rijverbod van minstens drie maanden en vier herstelexamens verplicht.

Hoelang ben ik mijn rijbewijs kwijt na een positieve drugtest?

Eerst geldt een tijdelijk rijverbod van 12 uur. Daarna volgt meestal een onmiddellijke intrekking van 15 dagen, die de politierechtbank op vraag van het parket kan verlengen tot drie maanden. Na de uitspraak kan de rechter nog een rijverbod opleggen, waarmee de periode van de intrekking wordt verrekend. Wordt u rijongeschikt verklaard, dan duurt het verval tot u bewijst dat u opnieuw geschikt bent.

Kom ik in het strafregister na een positieve drugtest?

Een veroordeling door de politierechtbank wordt in het strafregister opgenomen. De drugtest zelf is geen veroordeling: pas het vonnis telt. Soms is een mildere beslissing mogelijk, zoals een opschorting van de uitspraak. De gegevens uit de checklist en de tests mogen bovendien alleen gebruikt worden voor de bestraffing van verkeersmisdrijven, niet voor een vervolging wegens drugsbezit.

Stand van de wetgeving: 1 oktober 2026. Wij werken dit artikel bij wanneer de regels wijzigen.