Rijongeschiktheid (artikel 42): zo krijgt u uw rijbewijs terug

Van alle maatregelen die de politierechter kan opleggen, is de rijongeschiktheid op grond van artikel 42 van de Wegverkeerswet een van de meest ingrijpende. Er is geen vaste duur: u mag niet meer rijden tot u zelf bewijst dat u opnieuw geschikt bent. En de maatregel gaat in principe meteen in, in de zittingszaal.

Dit artikel hoort bij onze overzichten over rijden onder invloed van alcohol en rijden onder invloed van drugs.

Wat zegt artikel 42?

De rechter moet het verval van het recht tot sturen uitspreken wanneer hij, naar aanleiding van een veroordeling, een opschorting of een internering voor een verkeersmisdrijf of een ongeval door eigen toedoen, vaststelt dat de betrokkene lichamelijk of geestelijk ongeschikt is om een motorvoertuig te besturen.

Bij alcohol en drugs gaat het meestal over een verslaving of een problematisch gebruik. Artikel 42 kan echter ook toegepast worden bij andere aandoeningen die de rijgeschiktheid aantasten.

Een beveiligingsmaatregel, geen straf

Het verval op grond van artikel 42 is juridisch geen straf, maar een beveiligingsmaatregel. Dat heeft belangrijke gevolgen.

• In elke stand van de procedure. Sinds de wet van 6 maart 2018 kan de maatregel in elke fase worden uitgesproken: in eerste aanleg, in hoger beroep, ook als alleen de beklaagde beroep instelde, en na verzet tegen een verstekvonnis. Vroeger was dat niet mogelijk als alleen de beklaagde een rechtsmiddel had ingesteld. Omdat het om een beveiligingsmaatregel gaat, geldt dat niet als een verzwaring van zijn situatie.
• Onmiddellijke ingang. Bij een vonnis op tegenspraak gaat de maatregel in op het moment van de uitspraak. De rechter noteert dat op het zittingsblad. Wordt het vonnis om 11.15 uur uitgesproken, dan mag u vanaf 11.15 uur niet meer rijden. Bij een verstekvonnis gaat de maatregel in bij de betekening.
• Hoger beroep schorst niet. Beroep of cassatie verandert niets aan de onmiddellijke werking.

Dreigt in uw dossier een toepassing van artikel 42? Kom dan niet met de wagen naar de zitting. Regel vervoer met iemand anders of neem het openbaar vervoer.

Moet er een deskundigenonderzoek zijn?

In de praktijk laat de rechter de rijgeschiktheid meestal eerst onderzoeken door een arts-deskundige. Bij alcohol en drugs gebeurt dat met bloedanalyses, een haaranalyse of een PEth-test, die langdurig alcoholgebruik aantoont.

Een medisch verslag is echter geen noodzakelijke voorwaarde. Dat bevestigde het Hof van Cassatie (Cass. 30 januari 2024, P.23.1697.N). Zonder deskundigenverslag kan de rechter zijn oordeel steunen op eerdere veroordelingen, maar alleen voor zover uit de aard van die bewezen misdrijven een ongeschiktheid kan worden afgeleid, bijvoorbeeld wanneer ze een verslaving aan alcohol, drugs of medicatie aantonen. Het loutere bestaan van eerdere veroordelingen volstaat niet.

Daar ligt een belangrijk verweer. Wordt u vervolgd voor feiten die niets met alcohol of drugs te maken hebben, en ligt er geen deskundigenverslag voor, dan is het moeilijk om uw rijgeschiktheid in twijfel te trekken. Een oude veroordeling of een onbewezen bewering van een derde op de zitting is daarvoor onvoldoende.

Artikel 42 en het alcoholslot

Een rijongeschiktheid en een alcoholslot sluiten elkaar uit. Is er twijfel over uw rijgeschiktheid, dan wordt eerst die vraag uitgeklaard. Blijkt u ongeschikt, dan volgt artikel 42 en geen alcoholslot. Blijkt u geschikt, dan kan de rechter nog altijd een alcoholslot opleggen. Zie ons artikel over het alcoholslot.

Hoe krijgt u uw rijbewijs terug?

Het verval duurt tot u bewijst dat u niet langer ongeschikt bent. Daarvoor dient u een verzoek tot herziening in bij het openbaar ministerie (artikel 44 Wegverkeerswet). Een gewone brief volstaat.

Let op de termijn

Het verzoek kan pas worden ingediend zes maanden nadat het vonnis definitief is geworden. Vroeger was dat twee jaar. Omdat een vonnis pas definitief wordt na het verstrijken van de termijn voor hoger beroep, komt dat in de praktijk neer op ongeveer zeven maanden na de uitspraak.

Dien het verzoek niet te vroeg in. Een voorbarig verzoek is onontvankelijk, en dan moet u opnieuw zes maanden wachten. Zo zit u al snel een jaar zonder rijbewijs.

Wordt het verzoek afgewezen, dan is er geen beroep mogelijk. U kunt pas zes maanden na de afwijzing een nieuw verzoek indienen.

Hoe bewijst u uw geschiktheid?

• een haaranalyse, die gebruik over een langere periode zichtbaar maakt. Voor een herziening kijkt men best zes maanden terug, wat ongeveer 6 cm haar vraagt;
• periodieke bloedtesten, zoals CDT en gamma-GT bij alcohol. Die worden niet altijd meer als voldoende aanvaard;
• een PEth-test bij alcohol;
• een neurologisch of psychiatrisch onderzoek, afhankelijk van het dossier;
• bewijs van een gevolgde behandeling of begeleiding.

Voor wie verslaafd was aan alcohol of psychotrope stoffen, verwijzen de medische normen voor het rijbewijs naar minstens zes maanden aantoonbare onthouding. Begin dus meteen na het vonnis met het opbouwen van dat bewijs, zodat uw dossier klaar is wanneer de termijn van zes maanden verstrijkt. Wat elke test meet en hoe rechtbanken ze beoordelen, leest u in ons artikel over PEth-test, haaranalyse en bloedwaarden.

Veelgestelde vragen

Uw dossier laten nakijken

Dreigt er in uw dossier een rijongeschiktheid, of wilt u een herziening vragen? Wij bereiden het verweer of het verzoek met u voor. Neem contact met ons op. Meer over de medische normen leest u in ons artikel over rijden onder invloed van medicatie.

Stand van de wetgeving: 30 september 2026. Wij werken dit artikel bij wanneer de regels wijzigen.