Rijverbod (verval van het recht tot sturen): regels en verweer

Een rijverbod is voor de meeste mensen de zwaarste sanctie die de politierechter kan opleggen. Een boete betaalt u één keer. Een rijverbod raakt uw werk, uw gezin en uw vrije tijd, soms maandenlang. Juridisch heet het rijverbod van de rechter het verval van het recht tot sturen: u verliest voor een bepaalde tijd het recht om een motorvoertuig te besturen.

Toch is niet elk “rijbewijs kwijt” hetzelfde. De politie kan u ter plaatse een paar uur laten stilstaan. Het parket kan uw rijbewijs meteen intrekken. En pas daarna beslist de rechter of er een echt rijverbod volgt, hoelang het duurt en onder welke voorwaarden u uw rijbewijs terugkrijgt.

In dit overzicht leest u wanneer een rijverbod mogelijk of verplicht is, voor welke voertuigen het geldt, welke vormen er bestaan (weekend, beperkt tot bepaalde voertuigen, met uitstel) en hoe de uitvoering verloopt. Wij houden rekening met het nieuwe Strafwetboek en de aanpassing van de Wegverkeerswet die op 1 september 2026 in werking traden.

Wat is een rijverbod (verval van het recht tot sturen)?

Het verval van het recht tot sturen betekent dat u gedurende een bepaalde periode geen motorvoertuig mag besturen. U mag in die periode ook geen leerling-bestuurder begeleiden die met een voorlopig rijbewijs rijdt.

Het rijverbod van de rechter is een echte straf of maatregel, opgelegd in een vonnis. Het moet goed worden onderscheiden van de maatregelen die de politie of het parket nemen vóór er een vonnis is. Die maatregelen zijn tijdelijk en zijn geen straf.

Drie soorten “rijverbod”: wat is het verschil?

Maatregel	Wie beslist?	Duur	Wettelijke basis
Rijverbod ter plaatse	Politie	Bij alcohol altijd 12 uur (sinds 1 juli 2026)	Art. 60 e.v. WVW
Onmiddellijke intrekking van het rijbewijs	Parket	15 dagen, verlengbaar tot 3 maanden	Art. 55 en 55bis WVW
Verval van het recht tot sturen als straf	Politierechter	Meestal 8 dagen tot 5 jaar, of langer	Art. 38 WVW
Verval wegens rijongeschiktheid	Politierechter	Tot u bewijst dat u weer geschikt bent	Art. 42 WVW

Het rijverbod ter plaatse haalt u meteen van de weg, bijvoorbeeld na een positieve ademtest. De onmiddellijke intrekking is een beveiligingsmaatregel van het parket, onder meer na rijden onder invloed, een vluchtmisdrijf of een zware snelheidsovertreding. Die periode wordt later verrekend met het rijverbod van de rechter. Zie ons artikel over de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs. Over het verval van het recht tot sturen, dat alleen een rechter oplegt, gaat de rest van dit artikel.

Wanneer kan de politierechter een rijverbod opleggen?

Artikel 38, § 1 van de Wegverkeerswet (WVW) somt de gevallen op waarin de rechter een rijverbod mag opleggen. Hij is er in die gevallen dus niet toe verplicht. In gewone woorden gaat het onder meer om:

rijden onder invloed van alcohol of drugs en het weigeren van een test;
een ongeval met gewonden of doden door eigen fout (doding of integriteitsaantasting in het verkeer);
zware overtredingen van de Wegcode (overtredingen van de tweede en derde graad), zoals door het rood licht rijden of gevaarlijk inhalen;
een snelheidsovertreding van meer dan 30 km/u (tot 40 km/u) buiten de bebouwde kom, of van meer dan 20 km/u (tot 30 km/u) in de bebouwde kom, een zone 30, een schoolomgeving of een erf;
rijden zonder geldig rijbewijs en vluchtmisdrijf;
het niet inleveren van uw rijbewijs na een eerder rijverbod;
een nieuwe overtreding als u in de drie jaar ervoor al drie keer voor verkeersovertredingen werd veroordeeld.

Het rijverbod bedraagt dan minstens acht dagen en hoogstens vijf jaar. In bepaalde gevallen mag het langer duren of zelfs levenslang zijn, bijvoorbeeld bij doding in het verkeer of wanneer u binnen drie jaar opnieuw wordt veroordeeld voor rijden onder invloed of vluchtmisdrijf.

Voor gewone overtredingen van de eerste graad, zoals de meeste kleine snelheidsovertredingen of foutparkeren, kan de rechter geen rijverbod opleggen. Hoe de graden werken, leest u in ons overzicht over verkeersovertredingen en hun graden.

Wanneer is een rijverbod verplicht?

In een aantal situaties heeft de rechter geen keuze. Hij moet dan een rijverbod uitspreken, vaak met een wettelijk minimum en met verplichte herstelexamens.

Situatie	Minimum rijverbod	Herstelexamens
Rijbewijs B minder dan 2 jaar	Verplicht, geen vast minimum	Minstens theoretisch of praktisch examen
Zware snelheid of vierde graad	8 dagen, tenzij de rechter motiveert	Op beslissing van de rechter
Dronkenschap achter het stuur	1 maand	Op beslissing van de rechter
Herhaling van een zwaar verkeersmisdrijf binnen 3 jaar	3, 6 of 9 maanden	Vier examens
Rijden tijdens een rijverbod of intrekking	3 maanden	Op beslissing van de rechter
Vluchtmisdrijf met letsel of overlijden	3 maanden	Theoretisch, praktisch en psychologisch
Dodelijk ongeval met alcohol, drugs of zware snelheid	3 maanden; 1 jaar bij herhaling	Vier examens
Ongeval met gewonden, onder invloed en in herhaling	6 maanden	Vier examens

Enkele toelichtingen:

Beginnende bestuurders. Wie zijn rijbewijs B nog geen twee jaar heeft en wordt veroordeeld voor een overtreding met een motorvoertuig die tot een rijverbod kan leiden, krijgt verplicht een rijverbod. Het herstel hangt minstens af van een theoretisch of praktisch examen (artikel 38, § 5 WVW). Voor een ongeval met lichte verwondingen (een integriteitsaantasting in de zin van artikel 79, 15° van het Strafwetboek) en voor overtredingen van de tweede graad geldt die verplichting niet.
Zware snelheidsovertredingen. Bij meer dan 40 km/u te snel, of meer dan 30 km/u te snel in de bebouwde kom, een zone 30, een schoolomgeving of een erf, legt de rechter in principe een rijverbod op van acht dagen tot vijf jaar (artikel 29, § 3 WVW). Wil hij dat niet doen, dan moet hij uitleggen waarom. Voor overtredingen van de vierde graad, de zwaarste overtredingen van de Wegcode, geldt een gelijkaardige regel. Zie ons artikel over een zware snelheidsovertreding en het rijverbod.
Dronkenschap. Wie in staat van dronkenschap rijdt, of in een gelijkaardige staat door drugs of medicatie, krijgt een rijverbod van minstens een maand (artikel 35 WVW). Zie ons artikel over dronkenschap of alcoholintoxicatie.
Herhaling. Bij een nieuw zwaar verkeersmisdrijf binnen drie jaar na een definitieve veroordeling geldt een verplicht minimum van drie, zes of negen maanden, met vier herstelexamens. Zie ons artikel over herhaling.
Vluchtmisdrijf. Bij een vluchtmisdrijf met gewonden of doden is het rijverbod minstens drie maanden. Zie ons overzicht over vluchtmisdrijf.
Dodelijk ongeval. Wordt u samen veroordeeld voor doding in het verkeer en voor bijvoorbeeld rijden onder invloed, dan volgt een rijverbod van minstens drie maanden en vier herstelexamens, en minstens een jaar als u in herhaling was voor alcohol of drugs. Bij een ongeval met gewonden en herhaling is het minimum zes maanden (artikel 38, §2 WVW). Zie ons artikel over doding in het verkeer.

Rijongeschiktheid: het rijverbod als beveiligingsmaatregel

Naast het rijverbod als straf bestaat er het rijverbod wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid (artikel 42 WVW). Dat is geen straf, maar een beveiligingsmaatregel. De rechter moet het opleggen als hij vaststelt dat u niet geschikt bent om te rijden, bijvoorbeeld bij een alcoholprobleem.

Er zijn drie grote verschillen met het gewone rijverbod:

het gaat meteen in bij de uitspraak, ook als u in beroep gaat;
er is geen vaste duur: het loopt tot u bewijst dat u weer geschikt bent;
u moet zelf een herziening vragen, ten vroegste zes maanden na het definitieve vonnis.

Alles over deze maatregel leest u in ons artikel over rijongeschiktheid (artikel 42).

Nieuw: een rijverbod als straf voor gewone misdrijven

Het nieuwe Strafwetboek, in werking sinds 1 september 2026, voert in artikel 49 een rijverbod in als bijkomende straf voor elk misdrijf waarbij een motorvoertuig werd gebruikt, bijvoorbeeld om drugs te vervoeren of om na een diefstal te vluchten. Het hoeft dus geen verkeersmisdrijf te zijn.

Dat rijverbod duurt zes maanden tot vijf jaar. De rechter kan het beperken tot de periodes buiten uw beroepsactiviteit. Het geldt alleen voor feiten van na de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek. Volgens de rechtsleer hangt de praktische uitvoering nog af van een koninklijk besluit. Hoe rechtbanken ermee omgaan, is nog niet duidelijk.

Voor welke voertuigen geldt een rijverbod?

Het rijverbod geldt voor motorvoertuigen. Sinds 1 juli 2026 geeft de Wegverkeerswet zelf een definitie (artikel 28, zoals gewijzigd door de wet van 25 mei 2026). Een motorvoertuig is nu: elk voertuig van een categorie waarvoor de rijbewijsregels gelden (zoals AM, A, B, C en D), plus bromfietsen tot 25 km/u. De rechter kan het rijverbod bovendien met een uitdrukkelijke motivering uitbreiden tot andere voertuigen die hij precies omschrijft (artikel 45 WVW). Voertuigen voor personen met een sterk beperkte mobiliteit die niet sneller dan stapvoets rijden, zijn daarvan uitgesloten.

Wat betekent dat in de praktijk?

Met een auto, motor, vrachtwagen of bromfiets mag u niet rijden, tenzij het vonnis die categorie uitdrukkelijk uitsluit.
Heeft de rechter het verbod uitgebreid tot andere voertuigen, dan geldt het ook daarvoor. Lees uw vonnis zorgvuldig of laat het nakijken voor u de weg op gaat.

Herstelexamens: pas rijden als u geslaagd bent

De rechter kan het herstel van uw recht tot sturen afhankelijk maken van een of meer herstelexamens of -onderzoeken (artikel 38, § 3 WVW):

theoretisch examen;
praktisch examen;
medisch onderzoek;
psychologisch onderzoek;
een opleiding waarvan de Koning de inhoud bepaalt.

In een aantal gevallen zijn die examens verplicht, zoals bij herhaling. Belangrijk: u mag pas opnieuw rijden als het rijverbod voorbij is én u voor alle opgelegde examens geslaagd bent. Wie te vroeg rijdt, wordt behandeld als iemand die rijdt tijdens een rijverbod.

Het Hof van Cassatie verduidelijkte op 18 november 2025 dat het feit dat de griffie uw rijbewijs teruggeeft, niet bewijst dat u voor de examens geslaagd bent. Bewaar dus altijd de attesten van de examencentra. Hoe de medische en psychologische onderzoeken verlopen, leest u in ons artikel over herstelonderzoeken.

Weekendrijverbod en rijverbod voor bepaalde voertuigen

De rechter kan het rijverbod op twee manieren verzachten:

Een weekendrijverbod (artikel 38, § 2bis WVW). Het rijverbod geldt dan alleen op vrijdagavond vanaf 20 uur tot zondagavond 20 uur, en vanaf 20 uur op de avond voor een feestdag tot die feestdag 20 uur. Door de week mag u rijden.
Een beperking tot bepaalde categorieën (artikel 45 WVW). Het rijverbod geldt dan alleen voor bepaalde soorten voertuigen, bijvoorbeeld voor personenwagens maar niet voor vrachtwagens. Het moet wel minstens gelden voor de categorie waarmee u de overtreding beging.

Beide mogelijkheden zijn uitgesloten als de rechter herstelexamens oplegt of een alcoholslot. Hoe u zo’n beperkt rijverbod vraagt en hoe het in de praktijk werkt, leest u in ons artikel over het weekendrijverbod en het rijverbod voor bepaalde categorieën.

Kan een rijverbod met uitstel?

Ja, gedeeltelijk. Een rijverbod als straf kan met uitstel worden opgelegd, maar artikel 41 WVW eist dat minstens acht dagen effectief blijven. De rest kan met uitstel, voor een proeftijd van één tot vijf jaar. Pleegt u tijdens die proeftijd een nieuw misdrijf, dan kan het uitstel worden herroepen.

Niet elk rijverbod komt in aanmerking. Een alcoholslot kan bijvoorbeeld nooit met uitstel. Alles over de voorwaarden leest u in ons artikel over een rijverbod met uitstel.

Hoe wordt een rijverbod uitgevoerd?

Een rijverbod als straf gaat niet in op de dag van het vonnis. De stappen zijn:

Het vonnis wordt definitief, dus er is geen verzet of beroep meer mogelijk.
Het parket stuurt u een kennisgeving met de begindatum.
Het rijverbod gaat in op de vijfde dag na die kennisgeving (artikel 40 WVW).
U levert uw rijbewijs in bij de griffie van de rechtbank die u veroordeelde, binnen vier werkdagen na de kennisgeving.
Na afloop, en na het slagen voor eventuele herstelexamens, haalt u uw rijbewijs terug op de griffie.

Levert u te laat in, dan wordt het rijverbod automatisch verlengd, en het niet inleveren is een afzonderlijk misdrijf (artikel 49/1 WVW). Alle praktische stappen vindt u in ons artikel over een rijverbod uitvoeren en uw rijbewijs inleveren.

Rijden tijdens een rijverbod

Wie toch rijdt tijdens een rijverbod, of vóór hij geslaagd is voor de opgelegde examens, pleegt een nieuw zwaar verkeersmisdrijf (artikel 48 WVW). Het gaat om een straf van niveau 2 en een verplicht nieuw rijverbod van minstens drie maanden, bovenop het rijverbod dat u al had. Ook wie een wagen uitleent aan iemand met een rijverbod, is strafbaar.

Meer daarover in ons artikel over rijden tijdens een rijverbod.

Rijverbod bij een onbetaalde boete

Een rijverbod kan ook volgen uit een boete die u niet betaalt. Er zijn twee regelingen:

Na een bevel tot betalen. Kan de FOD Financiën een onbetaald bevel tot betalen binnen drie jaar niet invorderen, dan beveelt de procureur des Konings een schorsing van het recht tot sturen van acht dagen, vijftien dagen of een maand (artikel 65/1, § 10 WVW).
Na een vonnis. De rechter kan bepalen dat een geldboete die u niet binnen twee maanden betaalt, wordt vervangen door een rijverbod van acht dagen tot een jaar (artikel 69bis WVW).

Hoe u dat voorkomt, leest u in ons artikel over rijbewijs geschorst wegens een onbetaalde boete.

Wat kan een advocaat doen bij een dreigend rijverbod?

Het rijverbod is vaak het belangrijkste punt van een zitting bij de politierechter. Onze advocaten kijken onder meer naar de volgende punten:

Is een rijverbod hier wel mogelijk of verplicht? Valt de overtreding onder artikel 38? Klopt de herhalingstermijn? Had u uw rijbewijs echt minder dan twee jaar?
Kan het korter of anders? Een weekendrijverbod, een beperking tot bepaalde voertuigen of een gedeeltelijk uitstel moet u concreet vragen en onderbouwen.
Zijn herstelexamens nodig? Ze verlengen de periode zonder rijbewijs en sluiten een weekendrijverbod uit.
Stukken die meewegen. Een attest van uw werkgever, uw rijverleden of zorgtaken tonen waarom een bepaalde vorm van rijverbod redelijk is.
De procedure en de verjaring. Zie onze artikels over fouten in het proces-verbaal en de verjaring van verkeersovertredingen.

Conclusie

Het verval van het recht tot sturen is geen automatisme. Vaak kiest de rechter of hij een rijverbod oplegt, hoelang het duurt en in welke vorm. Ook waar de wet een minimum oplegt, blijft er meestal ruimte voor de manier van uitvoeren. Na het vonnis tellen de praktische regels: de kennisgeving, het tijdig inleveren van uw rijbewijs en de herstelexamens. Een vergissing kan uw rijverbod verlengen of tot een nieuwe vervolging leiden. Werd u gedagvaard of kreeg u een brief van het parket over uw rijverbod, dan kunt u contact met ons opnemen voor een eerste bespreking.

Veelgestelde vragen

Hoelang duurt een rijverbod in België?

Een rijverbod als straf duurt meestal minstens acht dagen en hoogstens vijf jaar. In zware gevallen, zoals doding in het verkeer, kan het langer duren of levenslang zijn. Voor sommige feiten geldt een minimum, bijvoorbeeld drie maanden bij rijden tijdens een rijverbod. Een rijverbod wegens rijongeschiktheid heeft geen vaste duur. Herstelexamens verlengen de periode zonder rijbewijs in de praktijk.

Wanneer begint mijn rijverbod?

Niet op de dag van het vonnis. Eerst moet het vonnis definitief zijn. Daarna stuurt het parket u een kennisgeving. Het rijverbod gaat in op de vijfde dag na die kennisgeving. Binnen vier werkdagen na de kennisgeving moet u uw rijbewijs inleveren op de griffie. Alleen een rijverbod wegens rijongeschiktheid (artikel 42) gaat meteen in bij de uitspraak.

Wat is het verschil tussen een rijverbod en een intrekking van het rijbewijs?

De onmiddellijke intrekking is een voorlopige maatregel van het parket, meestal meteen na de feiten. Ze duurt in principe 15 dagen en kan tot drie maanden worden verlengd. Het rijverbod of verval van het recht tot sturen is een straf die alleen de politierechter oplegt in een vonnis. De periode van de intrekking wordt afgetrokken van een later rijverbod.

Voor welke voertuigen geldt mijn rijverbod?

Voor alle motorvoertuigen. Sinds 1 juli 2026 zijn dat volgens de Wegverkeerswet de voertuigen van de rijbewijscategorieën, zoals een auto, motor of vrachtwagen, plus bromfietsen tot 25 km/u. De rechter kan het verbod beperken tot bepaalde categorieën, of het uitdrukkelijk uitbreiden tot andere voertuigen. Wat voor u geldt, staat in uw vonnis. Lees het goed of laat het nakijken.

Kan ik een rijverbod alleen in het weekend krijgen?

Ja, dat kan. De rechter kan bevelen dat het rijverbod alleen geldt van vrijdag 20 uur tot zondag 20 uur en op feestdagen. Dat is niet mogelijk als hij ook herstelexamens of een alcoholslot oplegt. U moet een weekendrijverbod zelf vragen en goed motiveren, bijvoorbeeld met een attest van uw werkgever. De rechter beslist vrij of hij erop ingaat.

Kan een rijverbod met uitstel worden opgelegd?

Gedeeltelijk. De rechter kan een deel van het rijverbod met uitstel opleggen, maar minstens acht dagen moeten effectief zijn. Het uitstel geldt voor een proeftijd van één tot vijf jaar. Pleegt u in die periode een nieuw misdrijf, dan kan het uitstel worden herroepen en moet u alsnog het volledige rijverbod uitvoeren.

Moet ik altijd opnieuw examen doen na een rijverbod?

Nee. Alleen als de rechter dat oplegt in het vonnis. Bij herhaling, bij sommige dodelijke ongevallen en voor beginnende bestuurders zijn bepaalde examens wel verplicht. Staat er in uw vonnis dat u herstelexamens moet afleggen, dan mag u pas rijden als u voor alle examens geslaagd bent én het rijverbod voorbij is.

Wat gebeurt er als ik mijn rijbewijs niet op tijd inlever?

Dan wordt uw rijverbod automatisch verlengd met het aantal dagen dat u te laat bent. Het niet inleveren is bovendien een afzonderlijk misdrijf (artikel 49/1 WVW), waarvoor u opnieuw kunt worden vervolgd, met een mogelijk nieuw rijverbod. Lever uw rijbewijs dus binnen vier werkdagen na de kennisgeving in, ook als u het vonnis niet eerlijk vindt.

Ik heb mijn rijbewijs nog geen twee jaar. Krijg ik dan altijd een rijverbod?

Wordt u als bestuurder met minder dan twee jaar rijbewijs B veroordeeld voor een overtreding met een motorvoertuig die tot een rijverbod kan leiden, dan moet de rechter een rijverbod opleggen, met minstens een theoretisch of praktisch examen. Er zijn uitzonderingen, zoals een ongeval met enkel lichtgewonden en overtredingen van de tweede graad. Betaalt u een onmiddellijke inning, dan is er geen veroordeling.

Kan ik in beroep gaan tegen een rijverbod?

Ja. Tegen een vonnis van de politierechtbank kunt u in principe hoger beroep instellen bij de rechtbank van eerste aanleg. Zolang het beroep loopt, gaat een rijverbod als straf nog niet in. Stelt ook het parket beroep in, dan kan het rijverbod zwaarder uitvallen. Een rijverbod wegens rijongeschiktheid gaat wel meteen in.

Stand van de wetgeving: 1 oktober 2026. Wij werken dit artikel bij wanneer de regels wijzigen.