Verkeersovertreding: graden, boetes en procedure uitgelegd

Een flitsfoto in de bus, een politieagent die u aan de kant zet, een brief van het parket of van de gemeente: een verkeersovertreding kan op verschillende manieren op uw pad komen. Wat daarna gebeurt, hangt af van de ernst van de overtreding, van wie ze vaststelde en van hoe u reageert. Een snelheidsovertreding van enkele kilometers per uur loopt meestal af met een betaling. Een zware overtreding brengt u voor de politierechter, met het risico op een rijverbod.

Veel mensen weten niet welke brief wat betekent, wat er gebeurt als ze niet betalen, of wanneer ze beter wel of niet betalen. Dat is jammer, want elke fase heeft eigen termijnen en eigen mogelijkheden.

In dit artikel zetten wij het systeem op een rij: de vier graden van overtredingen, de weg van onmiddellijke inning tot dagvaarding, de gemeentelijke GAS-boete, en de momenten waarop het zinvol is om een advocaat in te schakelen.

De vier graden van verkeersovertredingen

Overtredingen van de Wegcode worden per koninklijk besluit ingedeeld in vier graden. Die indeling bepaalt de strafmaat, maar ook de manier van afhandelen.

Graad	Voorbeelden	Gewone afhandeling
Eerste graad	Geen gordel, richtingaanwijzer niet gebruiken, de meeste lichte overtredingen	Onmiddellijke inning of minnelijke schikking
Tweede graad	Door het oranje licht rijden, fout inhalen, op een overweg rijden wanneer het verkeer er stilvalt	Onmiddellijke inning of minnelijke schikking
Derde graad	Door het rood licht rijden, gsm-gebruik zonder houder, rijden op de pechstrook	Onmiddellijke inning of minnelijke schikking, eventueel dagvaarding
Vierde graad	Keren op de autosnelweg, een overweg oprijden terwijl de slagbomen dichtgaan, bepaalde zware gevaarlijke manoeuvres	Altijd dagvaarding voor de politierechtbank

De bedragen van de onmiddellijke inning per graad worden bij koninklijk besluit bepaald. Sinds 1 juli 2026 zijn ze met 10% verhoogd, en er komt een administratieve toeslag bij.

Voor snelheidsovertredingen en alcohol geldt een eigen regeling, met bedragen die oplopen met de overschrijding of de concentratie. Hoe de bedragen worden berekend, leest u in ons artikel over het bedrag van een verkeersboete en de opdeciemen. Voor snelheid verwijzen wij naar ons overzicht over snelheidsovertredingen, voor alcohol naar ons overzicht over rijden onder invloed van alcohol.

Hoe wordt een overtreding vastgesteld?

Een overtreding wordt vastgesteld in een proces-verbaal. Dat kan gebeuren:

door een agent ter plaatse, die u tegenhoudt;
door een bemande camera, waarbij een agent het toestel bedient;
door een onbemande, automatisch werkende camera, zoals een flitspaal, een roodlichtcamera of een trajectcontrole.

Welke overtredingen met onbemande toestellen mogen worden vastgesteld, staat in een koninklijk besluit. Die lijst werd in 2019 uitgebreid met onder meer de inhaalverboden, tegen de rijrichting in rijden, een kruispunt oprijden en het verkeer hinderen, en de rijstrookverboden voor zware vrachtwagens.

Het proces-verbaal heeft in verkeerszaken een bijzondere bewijswaarde: wat de verbalisant vaststelde, geldt als bewezen tot u het tegendeel bewijst. Sinds 1 juli 2026 moet het afschrift binnen 30 dagen worden verstuurd, te rekenen vanaf het ogenblik dat de overtreder, de eigenaar of de gebruikelijke bestuurder is geïdentificeerd. Zie ons artikel over fouten in het proces-verbaal.

Werd u niet ter plaatse tegengehouden, dan ontvangt u als houder van de nummerplaat eerst een vraag om inlichtingen. Reed u zelf niet, dan moet u de bestuurder aanduiden. Zie ons artikel over de bestuurder aanduiden.

Stap 1: de onmiddellijke inning

Voor de meeste overtredingen van de eerste tot de derde graad stelt de politie of het parket eerst een onmiddellijke inning voor. Dat is een vast bedrag dat u ter plaatse of na ontvangst van een brief betaalt, vaak via het platform verkeersboetes.be.

U betaalt. Dan vervalt de strafvordering. Er volgt geen proces, en de betaling is geen veroordeling. Ze telt niet mee voor de wettelijke herhalingsregels.
U betaalt niet. Dan volgt meestal een herinnering en daarna een voorstel tot minnelijke schikking.

Een onmiddellijke inning is niet mogelijk bij een overtreding van de vierde graad, behalve voor bestuurders zonder woonplaats in België, en ook niet bij zware snelheidsovertredingen of hogere alcoholconcentraties. Dan beslist het parket over een dagvaarding.

Stap 2: de minnelijke schikking

Betaalt u de onmiddellijke inning niet, of acht het parket een inning niet aangewezen, dan kan de procureur des Konings een minnelijke schikking voorstellen: een voorstel tot verval van de strafvordering tegen betaling van een geldsom. Ook hier geldt: wie betaalt, sluit het dossier af zonder veroordeling.

Stap 3: het bevel tot betalen

Betaalt u ook de minnelijke schikking niet, dan kan de procureur des Konings een bevel tot betalen uitvaardigen. Het bedrag wordt dan verhoogd en er komt een administratieve toeslag bij. Het bevel wordt uitvoerbaar als u niet reageert.

U kunt tegen het bevel beroep aantekenen bij de politierechtbank, met een verzoekschrift binnen 30 dagen na ontvangst. Let op hoe die termijn wordt geteld. De wet gaat ervan uit dat u het bevel ontving op de tiende werkdag na de datum die erop staat, ook als de brief later in uw bus viel. Wie dat wil weerleggen, moet ernstige argumenten aanbrengen (Cass. 4 maart 2026, P.25.0774.F). Is uw beroep ontvankelijk, dan wordt het bevel als niet bestaande beschouwd en beoordeelt de rechter de zaak zelf. De verjaring is intussen geschorst, van de dag van uw verzoekschrift tot het definitieve vonnis.

Tekent u beroep aan, dan moet u er rekening mee houden dat de rechter een hogere straf kan opleggen dan het bedrag van het bevel, en eventueel een rijverbod. Beroep is dus vooral zinvol als u de overtreding echt betwist of als er een ernstig verweer is. Meer over de termijnen en de risico’s leest u in ons artikel over beroep tegen een bevel tot betalen. Betaalt u een bevel niet en tekent u geen beroep aan, dan kan het parket uiteindelijk ook uw rijbewijs laten schorsen. Zie ons artikel over een geschorst rijbewijs na een onbetaalde boete.

Stap 4: de dagvaarding voor de politierechtbank

In een aantal gevallen gaat het parket meteen over tot dagvaarding:

overtredingen van de vierde graad;
zware snelheidsovertredingen: volgens de politie meer dan 30 km/u te snel binnen de bebouwde kom en meer dan 40 km/u daarbuiten;
rijden onder invloed boven de grens van de onmiddellijke inning, dronkenschap of drugs;
zware misdrijven zoals rijden zonder rijbewijs, onverzekerd rijden of vluchtmisdrijf;
ongevallen met gewonden of doden; sinds 1 september 2026 kent het Strafwetboek daarvoor de doding in het verkeer als afzonderlijk misdrijf;
herhaalde overtredingen.

Voor de politierechter kunt u zich verdedigen, zelf of met een advocaat. U kunt het strafdossier vooraf inkijken. De rechter kan een geldboete opleggen, een rijverbod en herstelexamens, maar ook een opschorting of een werkstraf.

Het rijverbod

Bij veel overtredingen kan de rechter een verval van het recht tot sturen opleggen: een rijverbod. Bij sommige zware misdrijven en bij herhaling is dat verplicht. Wie zijn rijbewijs B nog geen twee jaar heeft, riskeert bij zware overtredingen bovendien een rijverbod met herstelexamens.

Voor sommige overtredingen kan het parket uw rijbewijs al onmiddellijk laten intrekken, bijvoorbeeld bij zware snelheidsovertredingen, alcohol, drugs of vluchtmisdrijf. Zie ons artikel over de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs.

De GAS-boete van de gemeente

Naast de strafrechtelijke weg bestaat er voor een aantal lichte overtredingen een gemeentelijke administratieve sanctie (GAS). Het is de gemeente die dan de boete oplegt, niet het parket.

Stilstaan en parkeren. Gemeenten kunnen overtredingen op de parkeerregels en op bepaalde verkeersborden met een GAS-boete bestraffen.
Lichte snelheidsovertredingen in Vlaanderen. Sinds 1 februari 2021 kunnen Vlaamse gemeenten ook lichte snelheidsovertredingen administratief bestraffen, onder strikte voorwaarden: een limiet van 30 of 50 km/u, een overschrijding van hoogstens 20 km/u, vastgesteld met automatische toestellen die volledig door de gemeente gefinancierd zijn, en een meerderjarige overtreder zonder andere gelijktijdige overtreding.

Tegen een GAS-boete kunt u eerst een schriftelijk verweer indienen bij de gemeente, binnen 30 dagen. Tegen de beslissing kunt u binnen één maand beroep aantekenen bij de politierechtbank. Over de betwiste financiering van trajectcontroles leest u meer in ons artikel over trajectcontrole en GAS-boete.

Verjaring

Sinds 1 juli 2026 verjaren alle inbreuken op de Wegverkeerswet na drie jaar, te rekenen vanaf de dag van de feiten. De verjaring kan niet meer worden gestuit, maar ze loopt niet verder zodra de zaak bij de politierechtbank aanhangig is. Zie ons artikel over de verjaring van verkeersovertredingen.

De nieuwe Code van de openbare weg

De huidige Wegcode dateert van 1975 en werd meer dan honderd keer gewijzigd. Hij wordt vervangen door een nieuwe Code van de openbare weg, aangevuld met een Vlaams, een Brussels en een Waals verkeersreglement. De inwerkingtreding werd uitgesteld naar 1 juni 2027. Tot dan blijven de huidige regels gelden. Zie ons artikel over de nieuwe Code van de openbare weg.

Wanneer schakelt u best een advocaat in?

Voor een lichte overtreding die u niet betwist, is betalen meestal de eenvoudigste oplossing. Een advocaat is zinvol wanneer:

u gedagvaard wordt voor de politierechtbank;
u een rijverbod riskeert, bijvoorbeeld bij een zware snelheidsovertreding of als jonge bestuurder;
u de overtreding betwist, bijvoorbeeld omdat u niet de bestuurder was of omdat de meting of de vaststelling niet klopt;
u een bevel tot betalen ontvangt en overweegt beroep aan te tekenen;
u in herhaling bent.

Onze advocaten bekijken samen met u het dossier, de termijnen en de mogelijkheden, en zeggen u eerlijk of een verweer zinvol is. U kunt contact met ons opnemen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een onmiddellijke inning en een minnelijke schikking?

Een onmiddellijke inning is het eerste voorstel om een overtreding af te handelen met een vast bedrag, meestal voorgesteld door de politie. Een minnelijke schikking is een voorstel van de procureur des Konings, vaak nadat de onmiddellijke inning niet werd betaald. Beide hebben hetzelfde gevolg: wie betaalt, sluit het dossier af zonder veroordeling.

Moet ik een onmiddellijke inning betalen?

U bent niet verplicht om te betalen. Als u niet betaalt, volgt meestal een minnelijke schikking en daarna een bevel tot betalen of een dagvaarding. Wie de overtreding betwist, betaalt beter niet, want een betaling beëindigt de zaak en sluit elk verweer uit. Wie ze niet betwist, betaalt best tijdig om verhogingen te vermijden.

Wat gebeurt er als ik de minnelijke schikking niet betaal?

Dan kan de procureur des Konings een bevel tot betalen uitvaardigen, met een verhoogd bedrag en een administratieve toeslag. Hij kan u ook dagvaarden voor de politierechtbank. Tegen een bevel tot betalen kunt u binnen 30 dagen na ontvangst beroep aantekenen bij de politierechtbank. Het bevel geldt als ontvangen op de tiende werkdag na de datum die erop staat.

Wat is een overtreding van de derde graad?

Een overtreding van de derde graad is een zware overtreding van de Wegcode die de veiligheid van anderen direct in gevaar brengt, zoals door het rood licht rijden of een gsm gebruiken zonder houder. Ze wordt meestal met een onmiddellijke inning afgehandeld, maar het parket kan ook dagvaarden. De rechter kan dan een rijverbod opleggen.

Wordt een overtreding van de vierde graad altijd voor de rechter gebracht?

Ja, voor bestuurders met een woonplaats in België. Een onmiddellijke inning is bij de vierde graad alleen mogelijk voor bestuurders zonder woonplaats in België. Voor alle anderen volgt een dagvaarding voor de politierechtbank, met een mogelijk rijverbod.

Kan ik een GAS-boete aanvechten?

Ja. U kunt eerst schriftelijk verweer indienen bij de gemeente, binnen 30 dagen na de kennisgeving. Tegen de beslissing kunt u binnen één maand beroep aantekenen bij de politierechtbank. Betaal niet als u de boete wilt betwisten: een betaling sluit het dossier af.

Wanneer krijg ik een rijverbod voor een verkeersovertreding?

Een rijverbod kan alleen worden opgelegd door de politierechter, na een dagvaarding. Bij een onmiddellijke inning of minnelijke schikking volgt dus geen rijverbod. Los daarvan kan het parket bij bepaalde zware overtredingen uw rijbewijs onmiddellijk laten intrekken, in principe voor 15 dagen.

Telt een betaalde boete mee als ik later opnieuw in de fout ga?

Voor de wettelijke herhalingsregels is een eerdere veroordeling door een rechter nodig. Een betaalde onmiddellijke inning of minnelijke schikking is geen veroordeling. Het parket kan er wel rekening mee houden bij de beslissing om u bij een volgende overtreding te dagvaarden.

Hoe lang na de overtreding kan ik nog een boete krijgen?

Het afschrift van het proces-verbaal moet binnen 30 dagen na de identificatie van de overtreder worden verstuurd. De vervolging zelf verjaart na drie jaar vanaf de dag van de feiten, tenzij de verjaring geschorst werd, bijvoorbeeld omdat de zaak al bij de rechtbank aanhangig is.

Kan ik een boete betwisten als ik niet zelf reed?

Ja. Als houder van de nummerplaat kunt u bewijzen dat u niet de bestuurder was. U moet dan in principe ook de identiteit van de werkelijke bestuurder meedelen, tenzij er sprake is van diefstal, fraude of overmacht. Doe dat meteen, binnen de termijn in de brief.

Stand van de wetgeving: 30 september 2026. Wij werken dit artikel bij wanneer de regels wijzigen.